Aftöz ülser (kanker yarası, RAS), ağız mukozasında 7–14 günde kendiliğinden iyileşen, beyaz-sarı zeminli, kırmızı haleli ağrılı yara. Türk diasporasında “aft çıktı” şikayeti çok yaygın — özellikle stres, beslenme değişikliği ve seyahat dönemlerinde. Bu yazı türleri, gerçek nedenleri, evde yapılabilecekleri ve “ne zaman dişçiye gitmeli” sorusunu net cevaplıyor.

Aft türleri: minor, major, herpetiform

Üç ana tip var. Minor aft en yaygın (vakaların %80’i): 3–10 mm çapında, 7–14 günde iz bırakmadan iyileşir. Major aft (Sutton hastalığı) daha az görülür ama 1 cm’den büyük, derin ve 6 haftaya kadar sürebilir; iz bırakabilir. Herpetiform aft 10–100 küçük lezyon kümesi olarak çıkar; isim yanıltıcıdır, herpes virüsüyle ilgisi yoktur.

Aft genellikle dudak içi, yanak iç yüzeyi, dil yan kenarları ve ağız tabanında çıkar — yani hareketli mukozada. Diş eti ve sert damak gibi bağ doku ile sıkı temaslı bölgelerde aft yerine başka lezyonlar (örneğin herpes simpleks) düşünülmelidir.

Aft mı, herpes mi? — Klinik ayrım

İkisi karıştırılır ama farklılar. Herpes (HSV-1) kabarcıkla başlar, sonra ülsere döner; yüksek kontamine, yüzey teması ile bulaşıcı. Genellikle dudak kenarı + sert damakta görünür. Aft ise vezikül oluşturmaz, doğrudan ülser şeklinde başlar; bulaşıcı değildir, sadece hareketli mukozada görünür. Şüpheli durumlarda hekim klinik muayene + gerekirse direkt floresan antikor testi ile ayırır.

Tetikleyici faktörler ve sistemik bağlantılar

Aftın kesin nedeni bilinmiyor; tetikleyici faktörler net. Mekanik travma (yanak ısırma, sert fırçalama, ortodonti braket sürtünmesi), stres ve uyku düzensizliği, hormonal değişim (özellikle menstrüel siklus), belirli besinler (çikolata, kahve, asitli/baharatlı yiyecekler, ceviz, çilek, sodyum lauril sülfat içeren diş macunu).

Tekrarlayan aft (yılda 5+ atak) sistemik bir hastalığın belirtisi olabilir: demir/B12/folat eksikliği, çölyak hastalığı, Behçet hastalığı, inflamatuar bağırsak hastalığı (Crohn, ülseratif kolit), HIV. Diasporada özellikle Behçet sıkça görülür — Türkiye, İran, Japonya kuzey-güneyi boyunca prevalans yüksek. Tekrarlayan vakalarda hekim kan tahlili ve dahili konsültasyon önerir.

Tedavi: akut ağrı yönetimi ve iyileşmeyi hızlandırma

Aft kendiliğinden iyileşir. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak ve sekonder enfeksiyonu önlemek. Topikal kortikosteroid jel (triamsinolon asetonid) — günde 2-3 uygulama, ülser üzerine ince film. Antiseptik gargara — klorheksidin %0,12 (kısa süreli, 7 gün maksimum). Topikal anestezik — lidokain jel, yemek öncesi ağrıyı geçici azaltır. Lazer (düşük seviyeli) — modern kliniklerde tek seansta ağrıyı %70’e kadar azaltıyor; iyileşme süresini 3-4 güne indirir.

Diasporada en sık WhatsApp sorusu şu: “Almanya’daki dişçim aft için 200 € istiyor, gerekli mi?” Cevap: minor aft için profesyonel müdahale gerekmez; topikal jel + gargara yeterli. Major aft veya 3 haftadan uzun süren lezyon için kesinlikle muayene şart.

Ne zaman dişçiye gitmek şart?

Şu durumlarda kesinlikle hekim değerlendirmesi: (1) lezyon 3 haftadan fazla sürüyorsa, (2) yılda 5’ten fazla atak varsa, (3) lezyonun çapı 1 cm’den büyükse, (4) ağrı şiddetli ve oral alımı engelliyorsa, (5) ateş + lenf nodu şişmesi eşlik ediyorsa, (6) sistemik hastalık şüphesi (kilo kaybı, ishal, eklem ağrısı) varsa.

Türkiye’ye yaz/bayram ziyaretinizde tekrarlayan aft tablosu varsa, GC Clinic’te oral diagnoz konsültasyonu + gerekirse biyopsi tek ziyarette tamamlanır. İletişim sayfasından WhatsApp ile fotoğraf gönderebilir, Cansu Öztürk’ten ön değerlendirme alabilirsiniz.

İlgili: Ağız içi hastalıklar genel rehberi · Ağız kokusu — sebep ve çözümler · Diş eti hastalığı belirtileri